01
Wytrzymałość fizyczna: co to w ogóle jest?
Wytrzymałość – co to właściwie jest? Niezależnie od tego, czy chodzi o długi bieg, styl kraul czy jazdę na rowerze – ludzie z dobrą wytrzymałością są mistrzami w swojej dziedzinie. Wytrzymałość oznacza więc zdolność do utrzymywania wysiłku bez zmęczenia przez jak najdłuższy czas.
A czym w takim razie jest kondycja? Cóż, w języku niemieckim te dwa pojęcia – wytrzymałość i kondycja – często się ze sobą utożsamia. W rzeczywistości jednak kondycja obejmuje znacznie więcej niż tylko samą wytrzymałość – opisuje ona twoją ogólną sprawność sportową. Na tę sprawność, oprócz wytrzymałości, wpływają też twoja siła, szybkość, gibkość i koordynacja.
02
Sporty wytrzymałościowe dla początkujących: rób to, co Ci odpowiada
Kolejne pytanie, które pewnie sobie teraz zadajesz, brzmi: jakie mam możliwości, żeby trenować swoją wytrzymałość? Jakie są dyscypliny wytrzymałościowe? Może na razie myślisz o klasycznym bieganiu czy jeździe na rowerze. Ale wiesz co? Jest o wiele więcej opcji! Nie musisz więc koniecznie biegać w maratonie, jeśli wolisz wędrować po górach albo szaleć na parkiecie jako królowa tańca. Po prostu wybierz to, co najlepiej do ciebie pasuje. Wtedy na pewno się tego nie zrezygnujesz.
Sporty wytrzymałościowe, które są odpowiednie zarówno dla początkujących, jak i profesjonalistów, to:
bieganie
wędrówki
marsz nordic
pływanie
jazda na rowerze
trening na ergometrze
taniec
wioślarstwo
kajak-kanoe
szybka jazda na łyżwach
jazda na rolkach
badminton
tenis
tenis stołowy
ćwiczenia na trampolinie
Pound (trening cardio z pałeczkami perkusyjnymi)
03
Jak szybko mogę poprawić swoją wytrzymałość jako początkujący?
Niezależnie od tego, czy chodzi o pływanie, czy o nordic walking – pytanie brzmi: jak szybko początkujący może dzięki temu poprawić swoją wytrzymałość? Co jest realistyczne? Dobra wiadomość jest taka: jako absolutny nowicjusz w sporcie, dzięki prostemu planowi treningowemu możesz liczyć na wyraźną poprawę już po 4–6 tygodniach. Brzmi całkiem realnie, prawda? Jest jednak mały haczyk: żeby zwiększyć wytrzymałość, potrzebna jest wytrwałość. Musisz więc regularnie zakładać strój sportowy. Ale nawet jeśli początki bywają trudne – już wkrótce zauważysz pierwsze pozytywne efekty. A ten zastrzyk zdrowia jest naprawdę wciągający!
Bardziej znaczące postępy, takie jak niższe tętno przy tym samym tempie biegu, wymagają natomiast więcej czasu – zazwyczaj 3–6 miesięcy. Dlaczego? Twoje ciało potrzebuje powtarzających się bodźców, aby cały organizm, w tym np. układ sercowo-naczyniowy, mógł się do nich dostosować.
04
Jak mogę poprawić swoją wytrzymałość?
Pierwszy krok już za tobą – teraz chodzi o to, żeby się nie poddawać. I o to, „jak” – jak konkretnie poprawić swoją wytrzymałość? Żeby zwiększyć wytrzymałość, powinieneś trenować co najmniej 2–3 razy w tygodniu przez co najmniej 20–30 minut. Jako początkujący najlepiej zaopatrz się w pulsometr. Dzięki temu będziesz dokładnie wiedzieć, kiedy osiągniesz swój limit wysiłku.
Zwróć uwagę na tętno wysiłkowe, czyli tętno podczas treningu – pomoże ci to kontrolować intensywność treningu. Ogólna zasada jest taka: tętno wysiłkowe powinno wynosić 60–70% twojego tętna maksymalnego. Tętno maksymalne z kolei zależy od wieku. Ogólną zasadą do obliczania górnej granicy wysiłku jest wzór: „220” minus wiek. W wieku 20 lat tętno maksymalne wynosi więc 200, podczas gdy tętno wysiłkowe podczas treningu wytrzymałościowego powinno wynosić 120–140. Nie są to jednak sztywne zasady – osoby dobrze wytrenowane mogą poprawiać swoją wytrzymałość nawet przy 80% tętna maksymalnego, podczas gdy osoby mało wytrenowane mogą zacząć nawet poniżej 60%.
Wiek | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 80 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Maksymalne tętno | 220 | 190 | 180 | 170 | 160 | 150 |
Obszar ostrzegawczy | 200-220 | 175-190 | 165-180 | 155-170 | 145-160 | 135-150 |
Obszar beztlenowy | 175-200 | 155-175 | 146-165 | 135-155 | 130-145 | 120-135 |
Obszar aerobowy | 155-175 | 135-155 | 125-145 | 120-135 | 115-130 | 105-120 |
Obszar spalania tłuszczu | 130-155 | 115-135 | 110-125 | 105-120 | 95-115 | 90-105 |
Sektor opieki zdrowotnej | 110-130 | 95-115 | 90-100 | 85-105 | 80-95 | 75-90 |
Tabela: Zalecane wartości tętna podczas treningu wytrzymałościowego. (Źródło: zaadaptowane z DKV)
05
Zakres tętna aerobowego: trenuj wytrzymałość z długim oddechem
Twój sprzymierzeniec w zwiększaniu wytrzymałości? Zakres tętna aerobowego. W tym zakresie twoje komórki mają wystarczającą ilość tlenu do produkcji energii, a twoje ciało uczy się czerpać energię przede wszystkim z tłuszczów, co pozwala oszczędzać zapasy węglowodanów.
Jeśli twoje tętno regularnie utrzymuje się w tym zakresie, poprawisz nie tylko swoją wydajność, ale też wytrzymałość podstawową. A to się opłaca: osoby z dobrą wytrzymałością podstawową mogą bowiem ogólnie dłużej uprawiać sport, a dodatkowo czerpią korzyści w codziennym życiu z tej dodatkowej porcji energii, zoptymalizowanego metabolizmu oraz układu odpornościowego, lepszego dopływu tlenu, regeneracji i sprawności umysłowej.
Nie masz pod ręką pulsometru? W takim razie pomoże ci następująca sztuczka: żeby wejść w strefę aerobową, powinieneś mieć wystarczająco dużo tchu, żeby móc swobodnie rozmawiać, ale jednocześnie być tak obciążony, że rozmowa od czasu do czasu się zaciąga. To właśnie jest twój „sweet spot”.
06
Jak skutecznie zwiększyć wytrzymałość: 7 wskazówek i sposobów, które mogą Ci w tym pomóc
Najważniejsze już wiesz. Ale jest jeszcze kilka dodatkowych wskazówek, z których możesz skorzystać, żeby poprawić swoją wytrzymałość:
1. Powoli zwiększaj intensywność
Jeśli dopiero zaczynasz, zacznij od krótkich sesji treningowych i stopniowo zwiększaj czas trwania oraz intensywność. W ten sposób dasz swojemu organizmowi czas na przyzwyczajenie się do nowego, aktywnego trybu życia. Pomoże ci w tym uporządkowany plan treningowy. Dodatkowo możesz dokumentować swoje postępy – twoja motywacja to pokocha!
2. Rób sobie przerwy
Nieważne, czy dopiero zaczynasz przygodę ze sportem, czy jesteś już w świetnej formie – nie chodzi tylko o to, żeby regularnie dawać z siebie wszystko, ale Twoje ciało potrzebuje też odpowiednich przerw. Tylko w ten sposób osiągniesz postępy i unikniesz kontuzji. Wykorzystaj tę przerwę, żeby się zastanowić i dostosować swój plan treningowy
3. Dbaj o to, żeby się wyspać
Jeden z najlepszych sposobów na regenerację? Spokojny sen. Bo właśnie w tej fazie twój organizm sam się regeneruje i zwalcza stany zapalne. Twoje mięśnie też się rozluźniają, tętno i ciśnienie krwi spadają, a proces detoksykacji idzie pełną parą. Jako osoba aktywna masz generalnie większe zapotrzebowanie na sen niż ci, którzy nie lubią sportu – i to dobrze.
4. Zoptymalizuj dietę
Żeby mieć wystarczająco dużo energii na treningi, potrzebujesz zdrowej, zbilansowanej diety.
Węglowodany odgrywają kluczową rolę w sportach wytrzymałościowych. Jeśli więc na przykład przed dłuższą sesją wytrzymałościową postawisz na węglowodany, według badań może to pozytywnie wpłynąć na twoje wyniki. Wybieraj przede wszystkim łatwo przyswajalne węglowodany, które nie obciążają cię podczas treningu. W głównych posiłkach warto jeść więcej węglowodanów złożonych, takich jak produkty pełnoziarniste czy rośliny strączkowe.
Nie można też lekceważyć białka w sportach wytrzymałościowych. Jeśli spożywasz wystarczającą ilość białka w ciągu dnia, a dodatkowo bezpośrednio przed i po treningu, twoje ciało czasami szybciej wraca do formy. Poza tym pozwala to ograniczyć uszkodzenia mięśni i tracisz mniej masy mięśniowej.
Wśród sportowców uprawiających ultra-wytrzymałość, dzięki najnowszym badaniom naukowym, na popularności zyskują ostatnio tłuszcze. Jednak u sportowców wytrzymałościowych, którzy trenują na „normalnym poziomie”, dieta bogata w tłuszcze zazwyczaj nie przynosi poprawy wyników. Mimo to wysokiej jakości tłuszcze są ważne dla równowagi hormonalnej i zdecydowanie powinny znaleźć się w twoim jadłospisie.
5. Sięgnij po suplementy
Dzięki odpowiedniemu pakietowi mikroelementów przeniesiesz swoją wytrzymałość na wyższy poziom. W zależności od mikroelementu Twój organizm czerpie z niego korzyści na różne sposoby. Niektóre mikroskładniki odżywcze mogą na przykład dostarczać energii, wspierać siłę eksplozywną i wydajność mięśni, optymalizować transport krwi i tlenu, wzmacniać odporność na stres oksydacyjny, pozytywnie wpływać na gospodarkę elektrolitową, poprawiać koncentrację oraz zwiększać odporność organizmu.
Warto przyjrzeć się bliżej następującym mikroskładnikom odżywczym:
Koenzym Q10: Aby wytrzymać długo w sportach wytrzymałościowych, niezbędny jest sprawny metabolizm energetyczny. Do tego potrzebujesz koenzymu Q10 (ubichinol). Ta substancja odżywcza bierze udział w procesie pozyskiwania energii w komórkowych elektrowniach, czyli mitochondriach.
Z kolei nieco wcześniej w procesie metabolizmu energetycznego wkracza L-karnityna . Tę substancję możesz sobie wyobrazić jako „prom” – transportuje ona kwasy tłuszczowe do mitochondriów, które są Ci potrzebne do wytwarzania energii.
Kreatyna: Kreatyna znajduje się przede wszystkim w Twoich mięśniach i tam przyczynia się do dostarczania energii. Badania pokazują, że warto codziennie przyjmować 3 g kreatyny. Dzięki temu zoptymalizujesz swoją wydajność, zwłaszcza podczas krótkich, intensywnych treningów obciążeniowych.
BCAA: Aminokwasy rozgałęzione, takie jak L-leucyna, L-walina i L-izoleucyna, wspierają budowę masy mięśniowej oraz regenerację.
Witaminy i minerały: Pamiętaj też o odpowiedniej ilości „kofaktorów”, żeby utrzymać poziom energii. Należą do nich witamina B2, miedź i cynk. Żelazo i witamina B12 są Ci potrzebne do optymalnego transportu tlenu. Ważne są też minerały: potas, wapń i magnez. Podczas pocenia się tracisz elektrolity, które trzeba uzupełnić, a zwłaszcza magnez chroni cię przed skurczami i zmęczeniem mięśni. Osoby intensywnie trenujące wytwarzają czasem więcej wolnych rodników, które mogą powodować uszkodzenia komórek lub stres oksydacyjny. Najlepiej zabezpiecz się przed tym za pomocą przeciwutleniaczy, takich jak np. selen i witamina E. Z kolei kwas pantotenowy, znany też jako witamina B5, zapewnia wystarczającą siłę umysłową. W połączeniu z witaminą B6, biotyną i niacyną zawsze będziesz miał jasny umysł.
Ashwagandha: Mądrze dobrane ekstrakty roślinne, takie jak ashwagandha, mogą dodatkowo wspomóc twoją regenerację, zwiększyć siłę mięśni i poprawić odporność psychiczną.
6. Wypróbuj HIIT
Jeśli masz już trochę większe doświadczenie sportowe i chcesz teraz celowo trenować swoją wytrzymałość, możesz spróbować zaawansowanych metod, takich jak „trening interwałowy o wysokiej intensywności” (HIIT). Polega on na naprzemiennym wykonywaniu krótkich faz wysiłku, trwających zazwyczaj 20–60 sekund, z krótkimi fazami aktywnej regeneracji, trwającymi około 10–30 sekund. Jako sprzęt treningowy wykorzystuje się tu głównie wioślarze, bieżnie, ergometry rowerowe lub orbitreki.
Podczas gdy doświadczeni sportowcy wytrzymałościowi trenują zazwyczaj 45–90 minut, sesja HIIT wraz z rozgrzewką trwa tylko 10–20 minut. Dzięki temu możesz nie tylko szybko poprawić swoją wytrzymałość i przyspieszyć spalanie tłuszczu, ale też zaoszczędzić czas.
Kolejną cechą charakterystyczną HIIT jest to, że fazy wysiłku mieszczą się w górnym zakresie beztlenowym, co powoduje gromadzenie się kwasu mlekowego (laktatu) w mięśniach i we krwi. W fazach odpoczynku lub po treningu jest on powoli rozkładany.
7. Rozpocznij terapię IHHT
Również tak zwana terapia IHHT może pomóc ci poprawić wytrzymałość. Jest to rodzaj treningu tlenowego, podczas którego organizmowi na przemian odbiera się dużą ilość tlenu, a następnie znów go dostarcza. W ten sposób organizm uczy się efektywniej gospodarować tlenem. Korzystają na tym twoje mitochondria, a ty masz więcej energii. W dłuższej perspektywie terapia IHHT może więc zwiększyć twoją wydajność, przyspieszyć regenerację i zoptymalizować ogólną kondycję.
07
Zdrowie i wydajność dzięki treningowi wytrzymałościowemu: przegląd korzyści
Potrzebujesz jeszcze ostatniego zastrzyku motywacji, żeby w końcu zacząć trening wytrzymałościowy? W takim razie rzuć okiem na liczne korzyści.
Sport wytrzymałościowy …
… ma pozytywny wpływ na tętno, częstotliwość akcji serca i ciśnienie krwi.
… wzmacnia mięsień sercowy.
… może sprawić, że w przyszłości będziesz potrzebować mniej tlenu do wykonania określonych wysiłków sercowych.
… poprawia krążenie krwi, co zmniejsza ryzyko zakrzepicy.
… sprawia, że możesz wchłonąć więcej tlenu i powstają nowe naczynia włosowate.
… zwiększa liczbę czerwonych krwinek i mitochondriów.
… wzmacnia płuca i sprawia, że oddychasz mocniej i wydajniej.
… wzmacnia mięśnie i dba o to, by działały idealnie.
… sprzyja twojej równowadze kwasowo-zasadowej.
… optymalizuje ukrwienie mózgu oraz połączenia między komórkami mózgowymi.
… zwiększa twoją zdolność koncentracji.
… obniża poziom hormonów stresu, a jednocześnie zwiększa wydzielanie serotoniny, czyli hormonu szczęścia.
… pobudza twój układ odpornościowy i wzmacnia twoje siły obronne.
Ale uwaga: zwłaszcza na początku nie powinieneś przesadzać, żeby uniknąć efektu otwartego okna. Co to znaczy? Chociaż udowodniono, że sport wzmacnia twoją odporność, to jeśli zbytnio się przemęczysz, przez krótki czas może się zdarzyć coś zupełnie odwrotnego. Po wyczerpujących treningach przez około 3–72 godzin „okno” dla patogenów stoi szeroko otwarte – łatwiej się wtedy rozchorujesz.
08
Podsumowanie
„Kto rano wstaje, ten ma więcej czasu”? W sporcie wytrzymałościowym to zasada działa tylko częściowo. Co prawda twoje ciało cieszy się, gdy zaczniesz wcześnie. Ale nawet ludzie, dla których sport do tej pory nie odgrywał dużej roli, mogą zacząć w każdej chwili – i szybko odczuć pozytywne efekty. Nigdy więc nie jest za późno, żeby regularnie zakładać buty do biegania albo wskoczyć na rower górski. Każdy łapie robaka! Żeby twój trening wytrzymałościowy jak najszybciej przyniósł efekty, powinieneś też zadbać o zdrową dietę i styl życia, a dodatkowo możesz wesprzeć swój organizm suplementami zwiększającymi wydajność.
)

)
)
)
)
)