Kiedy infekcje następują jedna po drugiej, rodziny mogą szybko osiągnąć granicę wytrzymałości. Ledwie minęło ostatnie przeziębienie, a już znowu pojawia się katar lub gorączka. Jednak nawet jeśli częste infekcje są całkowicie normalne w pierwszych latach życia, nie oznacza to, że nie można nic z tym zrobić. Istnieje wiele sposobów, aby delikatnie i skutecznie wzmocnić układ odpornościowy dziecka. Pediatra dr Anna Sternbauer pokazuje, na co należy zwrócić uwagę, i dzieli się 9 praktycznymi wskazówkami, jak wzmocnić układ odpornościowy dziecka.
Zbilansowana dieta jest podstawą prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Organizm potrzebuje określonych witamin, minerałów i pierwiastków śladowych, aby wytwarzać komórki odpornościowe i kontrolować reakcje obronne.
Szczególnie ważne dla dzieci są:
|
Wsparcie dla |
Zawarte w |
|
| Witamina A |
Wzrok Wzrost Skóra i błony śluzowe Układ odpornościowy |
Ziemniaki Bataty Szpinak Jarmuż Żołtko Produkty mleczne Wątroba |
| Witamina C |
Układ odpornościowy Wchłanianie żelaza Gojenie się ran Ochrona komórek (przeciwutleniacz) |
Cytrusy Papryka Brokuły Brukselka Truskawki Kiwi Rokitnik zwyczajny |
| Witamina D |
Budowa kości
|
Tylko kilka produktów spożywczych zawiera wysokie stężenia witaminy D, np. tłuste ryby (łosoś, śledź...), wątroba lub żółtko jaja. |
| Kwas foliowy |
Podział komórek
|
Warzywa liściaste Rośliny strączkowe Produkty pełnoziarniste Jajka
|
| Żelazo |
Tworzenie krwi Koncentracja
|
Mięso Soczewica Płatki owsiane
|
| Jod |
Tarczyca Wzrost |
Ryby morskie Sól jodowana |
| Cynk |
Układ odpornościowy Antyoksydanty
|
Mięso Produkty mleczne Szpinak Płatki owsiane Kiełki pszenicy Produkty pełnoziarniste
|
Wskazówka dla rodziców: Dzieci często są wybredne, jeśli chodzi o jedzenie. Zamiast wywierać na nie presję, warto spróbować kreatywnych przepisów, małych porcji, kolorowych talerzy lub wspólnego gotowania, aby zachęcić je do zdrowego odżywiania.
Dzieciństwo to decydujący etap dla wzrostu, rozwoju i silnego układu odpornościowego. Jednak pomimo wszystkich starań marchewka, jabłka, papryka i inne warzywa nie znajdują zwolenników tylko wśród małych smakoszy. Wiele dzieci odżywia się zbyt jednostronnie, co może prowadzić do niedoborów składników odżywczych, które można uzupełnić poprzez celowe stosowanie suplementów diety zawierających mikroelementy.
Zdrowe odżywianie pozostaje podstawą. Jednak w przypadku zwiększonego zapotrzebowania – na przykład przy złych nawykach żywieniowych, podatności na infekcje lub w fazach wzrostu – pomocne mogą być suplementy diety dostosowane do potrzeb dzieci. Suplementy diety nie zastępują zdrowego odżywiania, ale mogą stanowić ukierunkowane wsparcie, gdy dzieci nie przyjmują wystarczającej ilości składników odżywczych wraz z pożywieniem.
Dzieci często zapominają o piciu wystarczającej ilości płynów. Płyny są jednak niezbędne, aby błony śluzowe nosa i gardła nie wysychały – tylko dobrze nawilżone błony śluzowe mogą skutecznie zwalczać patogeny. Zaleca się spożywanie 800–1000 ml dziennie, najlepiej w postaci wody i niesłodzonych herbat.
Regularna aktywność fizyczna poprawia krążenie krwi, aktywuje komórki odpornościowe i poprawia ogólny stan zdrowia. Wykazano, że dzieci, które regularnie się ruszają, rzadziej chorują. Ważne: aktywność fizyczna na świeżym powietrzu łączy w sobie dwa czynniki wzmacniające układ odpornościowy: aktywność fizyczną i dopływ tlenu.
Świeże powietrze nie tylko pomaga oczyścić umysł – wspomaga również dotlenienie, produkcję witaminy D (pod wpływem światła słonecznego), a nawet lekko wzmacnia odporność poprzez bodźce zimna. Wskazówka: wychodź na zewnątrz nawet podczas deszczu lub śniegu – z odpowiednią odzieżą nie stanowi to żadnego problemu. Dzieci bawiące się na świeżym powietrzu mają silniejszy układ odpornościowy niż dzieci spędzające czas w domu.
Podczas snu organizm się regeneruje. Szczególnie układ odpornościowy wykorzystuje fazę spoczynku do naprawy komórek, wytwarzania przeciwciał i zwalczania patogenów.
Wartości orientacyjne: małe dzieci 12–14 godzin, dzieci w wieku szkolnym 9–12 godzin
Pomocne jest dbanie o regularny rytm snu. Ponadto telewizja i telefon komórkowy przed snem zakłócają spokojną wieczorną rutynę.
Chroniczny stres – czy to spowodowany presją szkolną, kłótniami w domu, czy lękami społecznymi – osłabia układ odpornościowy dzieci. Okresy odpoczynku, zabawa, radość i poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego wzmacniają odporność. Śmiech wzmacnia również układ odpornościowy dzięki hormonom szczęścia i przeciwciałom.
Jeśli chcesz wzmocnić układ odpornościowy swoich dzieci, powinieneś zwracać szczególną uwagę na higienę, zwłaszcza w zimnych porach roku. Należy jednak pamiętać, że nie wszystko musi być sterylne – najlepszym rozwiązaniem jest zdrowy kompromis.
Dlaczego dzieci mogą się czasem pobrudzić: Układ odpornościowy dzieci jest w fazie rozwoju – i właśnie dlatego potrzebny jest kontakt z codziennymi zarazkami i odrobiną ziemi lub błota, ponieważ kontakt z bakteriami wspomaga tworzenie silnego układu odpornościowego. Nie wszystko musi być więc dezynfekowane – normalne zabrudzenia są częścią codziennego życia dzieci. Dzieci mogą – i powinny – bawić się w błocie, piasku lub na leśnej ziemi. To nie tylko wzmacnia układ odpornościowy, ale także sprawia radość!
Pomocne może być jednak regularne mycie rąk: wirusy przeziębienia przenoszą się bowiem najczęściej poprzez ręce. W związku z tym klamki drzwi i uchwyty w środkach transportu publicznego są niedocenianym źródłem zakażeń. A ponieważ dzieci często i chętnie dotykają palcami twarzy, wirusy przeziębienia mają łatwą drogę.
Witamina D jest kluczową witaminą dla układu odpornościowego i odgrywa centralną rolę w rozwoju dzieci – dla zdrowych kości, silnego układu odpornościowego, a nawet rozwoju poznawczego. Witamina D jest wytwarzana głównie przez promieniowanie UVB na skórze. W ciemnych miesiącach zimowych nasłonecznienie nie jest wystarczające, dlatego często wskazane jest stosowanie suplementów. Podczas gdy suplementacja witaminy D dla niemowląt do drugiego roku życia jest oficjalnie zalecana, rodzice (po konsultacji z pediatrą) powinni zadbać o to, aby starsze dzieci również miały zapewniony odpowiedni poziom witaminy D.
Ale uwaga: zbyt wysokie dawki przyjmowane przez dłuższy czas mogą prowadzić do hiperkalcemii (nadmiaru wapnia we krwi), dlatego ważne jest, aby przestrzegać zalecanej dawki.
Im wcześniej zaczniemy dbać o nasze jelita, tym lepiej. Około 70 procent wszystkich komórek odpornościowych znajduje się w jelicie cienkim i grubym – i prawie 80 procent wszystkich reakcji obronnych zachodzi właśnie w tym miejscu. Dzięki temu jelita są prawdziwym centrum siły naszego układu odpornościowego.
Oprócz zbilansowanej diety kluczową rolę odgrywa błonnik: przede wszystkim błonnik rozpuszczalny, który znajduje się w siemieniu lnianym, psyllium, cykorii, jabłkach lub owocach cytrusowych, dostarcza bakteriom jelitowym tego, czego potrzebują, aby czuć się dobrze – a tym samym aktywnie wspierać układ odpornościowy.
W przeciwieństwie do dorosłych, układ odpornościowy dzieci nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Musi on najpierw nauczyć się radzić sobie z niezliczoną ilością czynników chorobotwórczych występujących w ich otoczeniu. Każda infekcja jest swego rodzaju treningiem: układ odpornościowy uaktywnia się, analizuje intruza i reaguje na niego.
Jeśli później dojdzie do ponownego kontaktu z tym samym patogenem, uruchamia się specjalny mechanizm ochronny. Niektóre komórki odpornościowe – tzw. limfocyty – pamiętają „starego znajomego”. Organizm wytwarza ukierunkowane przeciwciała, dzięki czemu może szybciej i skuteczniej zwalczać zarazki.
U dzieci do ośmiu infekcji rocznie jest całkowicie normalne – u małych dzieci może to być nawet do dwunastu infekcji przebiegających z gorączką. Brzmi to jak dużo, ale zazwyczaj nie ma powodu do niepokoju. Dopóki Twoje dziecko czuje się dobrze pomiędzy infekcjami, rozwija się odpowiednio do wieku, a objawy ustępują po kilku dniach, układ odpornościowy po prostu intensywnie się uczy.
Około 10. roku życia ta intensywna faza nauki dobiega końca. Układ odpornościowy poznał wtedy najczęstsze patogeny występujące w otoczeniu i funkcjonuje jak zgrana elitarna jednostka, która dokładnie wie, kiedy i jak należy działać. Krótko mówiąc: częste infekcje w młodym wieku nie są oznaką słabości, ale całkowicie naturalną częścią rozwoju.
Podsumowanie: Dzieci nie są małymi dorosłymi – dotyczy to w szczególności waszego układu odpornościowego. Przeziębienia, gorączka i biegunka są normalnymi objawami towarzyszącymi rozwojowi i w pewnym stopniu są nieodłączną częścią życia. Dobrze zbilansowana dieta, wystarczająca ilość ruchu, świeże powietrze i relaksująca codzienność z odpowiednią ilością snu tworzą najlepsze warunki dla silnego układu odpornościowego – a tym samym dla zdrowego i szczęśliwego dziecka.
Silny układ odpornościowy nie rozwija się z dnia na dzień. Potrzebuje dobrego zaopatrzenia w składniki odżywcze poprzez zbilansowaną dietę i, w razie potrzeby, odpowiednie suplementy diety. Równie ważne są regularne bodźce, takie jak ruch, świeże powietrze i trochę słońca. Również relaksująca codzienność z wystarczającą ilością snu, relaksem i pełnymi miłości relacjami przyczynia się do wzmocnienia odporności. Higiena również odgrywa ważną rolę – powinna być odpowiednia: czysta, ale nie sterylna.
Jeśli twoje dziecko ciągle choruje, może to być bardzo stresujące. Jednak w większości przypadków są to zupełnie normalne infekcje związane z wiekiem, które są częścią naturalnego rozwoju układu odpornościowego. Co może pomóc rodzicom spokojniej podchodzić do tej sytuacji: dziennik chorób może pomóc w zachowaniu przeglądu sytuacji. Zanotuj, kiedy twoje dziecko chorowało, jak długo utrzymywały się dolegliwości i jak bardzo były one nasilone. Zwróć również uwagę na to, jak dziecko czuje się między infekcjami – czy jest aktywne, wesołe i rozwija się odpowiednio do wieku? Te obserwacje dostarczają ważnych wskazówek. Jeśli nie masz pewności lub masz pytania, zawsze warto wcześnie skonsultować się z pediatrą. Dzięki temu nie będziesz sam zmagać się ze swoimi obawami, a twoje dziecko otrzyma odpowiednią opiekę medyczną.
W rzeczywistości to zupełnie normalne, że dzieci przechodzą w ciągu roku od 6 do 8 infekcji, a w przypadku małych dzieci może to być nawet do 12 infekcji przebiegających z gorączką. Sama częstotliwość nie jest zazwyczaj powodem do niepokoju.
Infekcje są nieszkodliwe, jeśli rzadko trwają dłużej niż tydzień, a dziecko czuje się dobrze między fazami choroby i rozwija się odpowiednio do wieku. Brak częstych powikłań – takich jak zapalenie płuc – oraz ostrożne stosowanie antybiotyków również wskazują, że układ odpornościowy twojego dziecka działa prawidłowo i stopniowo się rozwija.
Biogena GmbH & Co KG. (o.J.). Mikronährstoff-Coach Ausbildung. Verfügbar unter: https://biogena.com/de-at/produkte/mikronaehrstoff-coach_p_49953
Bielefeld D, et al. (2023). Vitamin D and Its Role in Immune System Regulation. Ther Adv Endocrinol Metab, 14:20499361231162978. Verfügbar unter: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10116010/
Browne NT, et al. (2024). Vitamin D supplementation in children: A systematic review and meta-analysis. Nutrients. PMID: 39895255. Verfügbar unter: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39895255/
Zimmermann MB. (2013). Iodine deficiency in industrialized countries. Clin Endocrinol (Oxf). PMID: 23708639. Verfügbar unter: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23708639/
Maggio MC, et al. (2017). Immune system and nutrition in children: Possible relationships. Ital J Pediatr. PMID: 28401345. Verfügbar unter: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28401345/
de Borba EM, et al. (2024). Micronutrients and their impact on child immunity: Focus on vitamins A, D, E, iron, and zinc. Front Nutr. Article ID: PMC10838707. Verfügbar unter: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10838707/
van der Gaag M, et al. (2024). Infant feeding practices and the development of immunity in early childhood: A global perspective. Nutrients. PMID: 39599738. Verfügbar unter: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39599738
