Niedobór witaminy B12: objawy, konsekwencje i postępowanie

Wasze ciało posiada zapasy witamin, dzięki czemu niedobór witaminy B₁₂ rozwija się zazwyczaj dość powoli. Pierwsze objawy niedoboru witaminy B₁₂ są często niespecyficzne i subtelne, takie same u mężczyzn, jak i u kobiet. Należą do nich:

• zmęczenie

• osłabienie

• brak motywacji

• problemy z koncentracją

• zawroty głowy i bóle głowy

Ponieważ witamina B₁₂ jest ważna dla tworzenia krwi, jej niedobór może również prowadzić do niedokrwistości (anemii). Typowymi objawami anemii są wtedy blada skóra, duszności i kołatanie serca.

W dłuższej perspektywie nieleczony niedobór witaminy B₁₂ może uszkodzić nerwy i wywołać następujące objawy:

• uczucie drętwienia

• mrowienie

• osłabienie mięśni

• Depresja

• Stan splątania

• Zaburzenia funkcji mózgu

Niedobór witaminy B12 może między innymi negatywnie wpływać na zdolność koncentracji i ogólne samopoczucie. Badania pokazują, że odpowiednia podaż witaminy B₁₂ w połączeniu z kwasem foliowym i witaminą B₆ może przyczynić się do obniżenia poziomu homocysteiny. Jest to pozytywne, ponieważ podwyższony poziom homocysteiny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD) – choroby, która w podeszłym wieku może prowadzić do utraty wzroku. Badania pokazują również, że niedobór witaminy B12 może być związany z suchością oczu.

Pierwsze objawy niedoboru witaminy B₁₂ są często niespecyficzne i subtelne. Należą do nich zmęczenie, osłabienie, brak energii, zaburzenia koncentracji, zawroty głowy i bóle głowy. Ponieważ witamina B₁₂ jest ważna dla tworzenia krwi, jej niedobór może również prowadzić do niedokrwistości (anemii). Typowe objawy niedokrwistości to blada skóra, duszności i kołatanie serca.

W dłuższej perspektywie nieleczony niedobór witaminy B₁₂może uszkodzić nerwy, a utrzymująca się anemia może powodować objawy takie jak drętwienie, mrowienie i osłabienie mięśni. Możliwe konsekwencje to również depresja, stany splątania oraz zaburzenia funkcji mózgu.

Operacje przewodu pokarmowego mogą prowadzić do wystąpienia objawów niedoboru. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka może również prowadzić do niedoboru witaminy B12, podobnie jak nadmierna produkcja kwasu żołądkowego.

Wraz z wiekiem wydajność przewodu pokarmowego spada, co powoduje, że witaminy nie są już tak dobrze przyswajane.

Przyjmowanie niektórych leków, na przykład przeciwcukrzycowych, może wpływać na poziom witaminy B12.

Osoby, które często sięgają po wino, piwo i inne alkohole, powinny również kontrolować poziom witaminy B12.

Ponieważ objawy niedoboru witaminy B₁₂ są często niejednoznaczne, badanie krwi jest niezbędne do postawienia diagnozy. Standardowa wartość witaminy B₁₂ w surowicy często nie jest wystarczająca, ponieważ jest to stosunkowo niespecyficzny marker.

Zamiast tego eksperci zalecają dodatkowe oznaczenie biomarkerów, takich jak holotranskobalamina II (Holo-TC) i kwas metylomalonowy (MMA), które w połączeniu dają bardziej wiarygodny obraz. Niskie wartości Holo-TC poniżej 35 pmol/l są najwcześniejszym markerem grożącego niedoboru, natomiast podwyższone wartości MMA powyżej 271 nmol/l wskazują na całkowite wyczerpanie zapasów witaminy B₁₂.

Podczas sprawdzania i optymalizacji poziomu witaminy B12 warto dodatkowo zmierzyć poziom kwasu foliowego i witaminy B6, ponieważ te trzy witaminy są ze sobą powiązane w ramach metabolizmu. Niedobór witaminy B6 lub kwasu foliowego może prowadzić do podobnych objawów jak niedobór witaminy B12.

Najlepszym sposobem zapobiegania niedoborowi witaminy B12 jest zbilansowana dieta – dotyczy to jednak przede wszystkim osób spożywających produkty pochodzenia zwierzęcego. Witamina B12 występuje bowiem w większych ilościach głównie w mięsie, rybach, drobiu, jajach i produktach mlecznych, podczas gdy produkty roślinne zawierają jej tylko niewielkie ilości. Istnieją jednak również produkty wzbogacone, takie jak płatki śniadaniowe lub pasty do smarowania pieczywa, które mogą przyczynić się do dostarczenia witaminy B12.

Osoby stosujące dietę wegańską lub spożywające niewielkie ilości produktów pochodzenia zwierzęcego powinny rozważyć przyjmowanie witaminy B₁₂ w postaci suplementów diety lub celowo sięgać po produkty wzbogacone tą witaminą. Według Niemieckiego Towarzystwa Żywieniowego (DGE) zalecana dzienna dawka wynosi 4 mikrogramy. Jeśli spożywasz produkty pochodzenia zwierzęcego, organizm wchłania witaminę kilka razy dziennie w niewielkich ilościach poprzez aktywny proces absorpcji.

Jednak osoby, które stosują suplementy, na przykład ze względu na dietę roślinną, powinny wybierać wyższe dawki. W ten sposób organizm wykorzystuje dodatkowo pasywny proces absorpcji. Jest on mniej wydajny i ma zastosowanie tylko wtedy, gdy stosuje się znacznie większe ilości witaminy B₁₂.

Zastrzyki z witaminą B₁₂ stosuje się przede wszystkim w przypadku znacznego niedoboru witaminy B₁₂, któremu zazwyczaj towarzyszą objawy takie jak silne zmęczenie, anemia lub uszkodzenia nerwów. Taki niedobór powstaje zazwyczaj na przestrzeni kilku lat w wyniku problemów trawiennych, przyjmowania niektórych leków lub stosowania diety wegańskiej bez dodatkowej suplementacji. Zastrzyk służy jak najszybszej korekcie poziomu witaminy B₁₂. W większości przypadków optymalizację poziomu witaminy B12 można następnie osiągnąć poprzez doustne podawanie wysokich dawek suplementów.

Niedobór witaminy B12 można szybko skorygować zarówno poprzez zastrzyk, jak i doustne podawanie, ponieważ obie te metody pozwalają na przyjęcie dużych ilości witaminy B12. W obu przypadkach pierwsze poprawy są zauważalne już po kilku dniach, przynajmniej jeśli chodzi o zmęczenie. W zależności od rodzaju objawów może jednak minąć nawet kilka tygodni, zanim dotknięte komórki odpowiednio się zregenerują.