Często czujesz się zmęczony, masz problemy z pamięcią lub nie jesteś w formie? Objawy te mogą wskazywać na niedobór witaminy B12! Witamina B12 ma kluczowe znaczenie dla tworzenia krwi, odnowy komórek i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Jej poważny niedobór wiąże się z zagrożeniami dla zdrowia. Tutaj dowiesz się, jakie objawy wskazują na niedobór witaminy B12, jakie są jego przyczyny i jak można go skutecznie leczyć.
Wasze ciało posiada zapasy witamin, dzięki czemu niedobór witaminy B12 rozwija się zazwyczaj dość powoli. Pierwsze objawy niedoboru witaminy B12 są często niespecyficzne i subtelne, takie same u mężczyzn, jak i u kobiet. Należą do nich:
Ponieważ witamina B12 jest ważna dla tworzenia krwi, jej niedobór może również prowadzić do niedokrwistości (anemii). Typowymi objawami anemii są wtedy blada skóra, duszności i kołatanie serca.
W dłuższej perspektywie nieleczony niedobór witaminy B12 może uszkodzić nerwy i wywołać następujące objawy:
Niedobór witaminy B12 może między innymi negatywnie wpływać na zdolność koncentracji i ogólne samopoczucie. Badania pokazują, że odpowiednia podaż witaminy B12 w połączeniu z kwasem foliowym i witaminą B6 może przyczynić się do obniżenia poziomu homocysteiny. Jest to pozytywne, ponieważ podwyższony poziom homocysteiny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD) – choroby, która w podeszłym wieku może prowadzić do utraty wzroku. Badania pokazują również, że niedobór witaminy B12 może być związany z suchością oczu.
Weganie są szczególnie narażeni na niedobór witaminy B12 ze względu na dietę opartą wyłącznie na produktach roślinnych, ponieważ witamina B12 występuje prawie wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego.
Na całym świecie szacuje się, że jest 75 milionów wegetarian z wyboru oraz 1,45 miliarda ludzi, którzy są wegetarianami z powodu braku innych możliwości. Ściśle wegetariańska/wegańska dieta dostarcza maksymalnie 0,5 µg witaminy B12 dziennie, dlatego ten rodzaj diety jest jednym z głównych czynników ryzyka niedoboru witaminy B12.
Niedobór witaminy B12 może również dotyczyć dzieci matek weganek lub ściśle wegetariańskich.
Operacje przewodu pokarmowego mogą prowadzić do wystąpienia objawów niedoboru. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka może również prowadzić do niedoboru witaminy B12, podobnie jak nadmierna produkcja kwasu żołądkowego.
Wraz z wiekiem wydajność przewodu pokarmowego spada, co powoduje, że witaminy nie są już tak dobrze przyswajane.
Przyjmowanie niektórych leków, na przykład przeciwcukrzycowych, może wpływać na poziom witaminy B12.
Osoby, które często sięgają po wino, piwo i inne alkohole, powinny również kontrolować poziom witaminy B12.
Zaburzenia wchłaniania witaminy B12B
Inną częstą przyczyną niedoboru witaminy B12 jest zaburzone wchłanianie tej witaminy, na przykład z powodu niedoboru tzw. czynnika wewnętrznego. Jest to białko wytwarzane w komórkach błony śluzowej żołądka. Czynnik wewnętrzny umożliwia wchłanianie witaminy B12 z pożywienia. Szczególnie osoby starsze często cierpią na niedobór czynnika wewnętrznego. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka może również prowadzić do niedoboru witaminy B12. W takiej sytuacji czynnik wewnętrzny jest wytwarzany w zmniejszonej ilości.
Ponieważ objawy niedoboru witaminy B12 są często niejednoznaczne, do postawienia diagnozy niezbędne jest badanie krwi. Standardowa wartość witaminy B12 w surowicy często nie jest wystarczająca, ponieważ jest to stosunkowo niespecyficzny marker.
Zamiast tego eksperci zalecają określenie dodatkowych biomarkerów, takich jak holotranskobalamina II (Holo-TC) i kwas metylomalonowy (MMA), które w połączeniu dają bardziej wiarygodny obraz. Niskie wartości Holo-TC poniżej 35 pmol/l są najwcześniejszym markerem grożącego niedoboru, natomiast podwyższone wartości MMA powyżej 271 nmol/l wskazują na już wyczerpane zapasy witaminy B12.
Podczas sprawdzania i optymalizacji poziomu witaminy B12 warto dodatkowo zmierzyć poziom kwasu foliowego i witaminy B6, ponieważ te trzy witaminy są ze sobą powiązane w ramach metabolizmu. Niedobór witaminy B6 lub kwasu foliowego może prowadzić do podobnych objawów jak niedobór witaminy B12.
Najlepszym sposobem zapobiegania niedoborowi witaminy B12 jest zbilansowana dieta – dotyczy to jednak przede wszystkim osób spożywających produkty pochodzenia zwierzęcego. Witamina B12 występuje bowiem w większych ilościach głównie w mięsie, rybach, drobiu, jajach i produktach mlecznych, podczas gdy produkty roślinne zawierają jej tylko niewielkie ilości. Istnieją jednak również produkty wzbogacone, takie jak płatki śniadaniowe lub pasty do smarowania pieczywa, które mogą przyczynić się do dostarczenia witaminy B12.
Osoby stosujące dietę wegańską lub spożywające niewielkie ilości produktów pochodzenia zwierzęcego powinny rozważyć przyjmowanie witaminy B12 w postaci suplementów diety lub celowo sięgać po produkty wzbogacone tą witaminą. Według Niemieckiego Towarzystwa Żywieniowego (DGE) zalecana dzienna dawka wynosi 4 mikrogramy. Jeśli spożywasz produkty pochodzenia zwierzęcego, organizm wchłania witaminę kilka razy dziennie w niewielkich ilościach poprzez aktywny proces absorpcji.
Jednak osoby, które stosują suplementy, na przykład ze względu na dietę roślinną, powinny wybierać wyższe dawki. W ten sposób organizm wykorzystuje dodatkowo pasywny proces absorpcji. Jest on mniej wydajny i ma zastosowanie tylko wtedy, gdy stosuje się znacznie większe ilości witaminy B12.
Zastrzyki z witaminą B12 stosuje się przede wszystkim w przypadku znacznego niedoboru witaminy B12, któremu zazwyczaj towarzyszą objawy takie jak silne zmęczenie, anemia lub uszkodzenia nerwów. Taki niedobór powstaje zazwyczaj na przestrzeni kilku lat w wyniku problemów trawiennych, przyjmowania niektórych leków lub stosowania diety wegańskiej bez dodatkowej suplementacji. Zastrzyk służy jak najszybszej korekcie poziomu witaminy B12. W większości przypadków optymalizację poziomu witaminy B12 można następnie osiągnąć poprzez doustne podawanie wysokich dawek suplementów.
Niedobór witaminy B12 można szybko skorygować zarówno poprzez zastrzyk, jak i doustne podawanie, ponieważ obie te metody pozwalają na przyjęcie dużych ilości witaminy B12. W obu przypadkach pierwsze poprawy są zauważalne już po kilku dniach, przynajmniej jeśli chodzi o zmęczenie. W zależności od rodzaju objawów może jednak minąć nawet kilka tygodni, zanim dotknięte komórki odpowiednio się zregenerują.
Do najczęstszych objawów niedoboru witaminy B12 należą zmęczenie, osłabienie, zaburzenia koncentracji, zawroty głowy i bóle głowy. Jeśli niedobór witaminy B12 pozostaje przez dłuższy czas nieleczony, może dojść do uszkodzenia nerwów i wystąpienia objawów takich jak drętwienie, mrowienie lub osłabienie mięśni.
Długotrwały, nieleczony i poważny niedobór witaminy B12 może powodować objawy neurologiczne, takie jak drętwienie, mrowienie, osłabienie mięśni, zaburzenia koordynacji ruchowej, problemy z pamięcią, zaburzenia koncentracji, splątanie, stany depresyjne i osłabienie refleksu.
„Złodzieje witaminy B12” to substancje, czynniki lub nawyki życiowe, które wpływają negatywnie na wchłanianie lub metabolizm witaminy B12 w organizmie. Należą do nich na przykład choroby żołądkowo-jelitowe, leki, np. przeciwcukrzycowe, alkohol lub dieta wyłącznie roślinna.
W przypadku ostrego niedoboru witaminy B12 zastrzyki lub wysokodawkowe kapsułki witaminy B12 mogą pomóc w szybkim wyrównaniu niedoboru. Spożywanie pokarmów bogatych w witaminę B12, takich jak mięso, ryby, jaja i produkty mleczne, dodatkowo wspomaga zaopatrzenie organizmu w witaminę B12.
Tak, długotrwały niedobór witaminy B12 może prowadzić do objawów psychicznych, takich jak depresja, drażliwość i zaburzenia koncentracji, ponieważ witamina ta jest ważna dla układu nerwowego i funkcjonowania mózgu.
Zaawansowany niedobór witaminy B12 może prowadzić do problemów z nerwami. W związku z tym może to również wpływać na nerw wzrokowy, co może powodować zaburzenia widzenia. Możliwe jest na przykład niewyraźne widzenie.
Niedobór witaminy B12 może mieć różny wpływ na organizm, jednak nie ma naukowych dowodów na bezpośredni związek między niedoborem witaminy B12 a przyrostem masy ciała.
Briani, C. et al. 2013. Cobalamin deficiency: clinical picture and radiological findings. Nutrients. 5(11):4521–39.
Obersby, D. et al. 2013. Plasma total homocysteine status of vegetarians compared with omnivores: a systematic review and meta-analysis. Br J Nutr. 109(5):785–94.
Hughes, C. F. et al. 2013. Vitamin B12 and ageing: current issues and interaction with folate. Ann Clin Biochem. 50(Pt Nr):315–29.
Thakkar, K., Billa G. 2015. Treatment of vitamin B12 deficiency – Methylcobalamine? Cyancobalamine? Hydroxocobalamin? – clearing the confusion. Eur J Clin Nutr. 69(1):1–2.
Wald, D. S. et al. 2011. Serum homocysteine and dementia: meta-analysis of eight cohort studies including 8669 participants. Alzheimers Dement. 7(4):412–7.
Christine, C. W. et al. 2018. Vitamin B12 and Homocysteine Levels Predict Different Outcomes in Early Parkinson’s Disease. Mov. Disord. 33(5):762–70.
Douaud, G. et al. 2013. Preventing Alzheimer’s disease-related gray matter atrophy by B-vitamin treatment. Proc Natl Acad Sci U S A. 110(23):9523–8.
Smith, A. D. et al. 2010. Homocysteine-lowering by B vitamins slows the rate of accelerated brain atrophy in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. PLoS ONE. 5(9):e12244.
Syed, E. U. et al. 2013. Vitamin B12 supplementation in treating major depressive disorder: a randomized controlled trial. Open Neurol J. 7:44–8.
Yang, G.-T. et al. 2018. Correlation between serum vitamin B12 level and peripheral neuropathy in atrophic gastritis. World J Gastroenterol. 24(12):1343–52.
Rodríguez de Santiago, E. et al. 2015. Pernicious anemia. From past to present. Rev Clin Esp. 215(5):276–84.
Obeid, R. et al. 2015. Cobalamin coenzyme forms are not likely to be superior to cyano- and hydroxyl-cobalamin in prevention or treatment of cobalamin deficiency. Mol Nutr Food Res. 59(7):1364–72.
Hyon, J. Y. et al. Dry Eye Disease and Vitamins: A Narrative Literature Review. mAppl. Sci. 2022, 12(9), 4567.
https://www.mdpi.com/2076-3417/12/9/4567
Christen W.G. et al. 2009. Folic Acid, Pyridoxine, and Cyanocobalamin Combination Treatment and Age-Related Macular Degeneration in Women: The Women's Antioxidant and Folic Acid Cardiovascular Study. Arch Intern Med. 2009;169(4):335-341. doi:10.1001/archinternmed.2008.574
