Niedobór żelaza: przyczyny, objawy i co można zrobić?

Zacznijmy od definicji: co właściwie rozumie się pod pojęciem niedoboru żelaza? O niedoborze tym mówi się wtedy, gdy w krwi znajduje się za mało żelaza, co wpływa negatywnie na organizm na różne sposoby.

Jeśli znajdujesz się w takiej sytuacji, twoje ciało może początkowo korzystać z wewnętrznych zapasów żelaza. Jednak gdy rezerwy te zostaną wyczerpane, sytuacja staje się niebezpieczna, ponieważ dochodzi do anemii. Oznacza to, że nie jest już w stanie wytworzyć wystarczającej ilości hemoglobiny, a w konsekwencji nie jest w stanie wytworzyć wystarczającej ilości czerwonych krwinek. Nie tylko proces tworzenia krwi ulega zaburzeniu, ale również wiele innych funkcji organizmu zależnych od żelaza.

Około jedna trzecia światowej populacji cierpi na niedobór żelaza, przy czym można również stwierdzić, że niedobór żelaza bez anemii występuje w krajach zachodnich częściej niż niedobór żelaza z anemią (niedokrwistość z niedoboru żelaza) – ta forma dotyka nawet 20% populacji.

Niedobór żelaza występuje, gdy przyjmujemy mniej żelaza niż zużywamy lub tracimy. Może to być spowodowane niskim spożyciem żelaza w diecie, zmniejszonym wchłanianiem żelaza w jelicie cienkim, zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo (np. ciąża, sport) lub zwiększoną utratą żelaza z powodu krwawienia (np. obfite krwawienie miesiączkowe, wrzody żołądka). Należy liczyć się z utratą około 0,5 mg żelaza na 1 ml krwi.

Żelazo jest uważane za minerał dla kobiet. Nic dziwnego, ponieważ kobiety potrzebują więcej żelaza niż mężczyźni przez około połowę swojego życia - od okresu dojrzewania do menopauzy - z powodu menstruacji. Badanie BIOGENA Good Health Study* wykazało dramatycznie, że nie każdej kobiecie udaje się uzyskać wystarczającą ilość tego pierwiastka śladowego. Na przykład, 37,7% kobiet biorących udział w badaniu cierpiało na niedobór żelaza (ferrytyna 30 ng/ml). Dla porównania, tylko 5,8% mężczyzn miało niedobór żelaza.

Ciąża i karmienie piersią to szczególnie wymagające okresy dla kobiet. Są one również uważane za okres ryzyka wystąpienia niedoboru żelaza. Powód: nie tylko przyszła mama, ale także rozwijające się dziecko potrzebują w tym czasie dużej ilości tego pierwiastka śladowego. Dodatkowo powiększona macica i łożysko muszą być zaopatrywane w żelazo. A potem? Również w okresie karmienia piersią kobiety potrzebują więcej żelaza niż zwykle. Z jednej strony należy zrekompensować straty związane z ciążą i porodem, z drugiej strony dziecko jest zaopatrywane w żelazo poprzez mleko matki.

Również kobiety zbliżające się do menopauzy powinny kontrolować poziom żelaza w organizmie. Zmiany hormonalne mogą bowiem powodować silne krwawienia miesiączkowe lub międzymiesiączkowe, które wyczerpują zapasy żelaza. Kiedy miesiączka ostatecznie ustaje (= menopauza), sytuacja kobiet zazwyczaj się stabilizuje, a wasze zapotrzebowanie na żelazo wyrównuje się z zapotrzebowaniem mężczyzn (= 10 mg żelaza dziennie).

Niedobór żelaza nie omija nawet najmłodszych. Właśnie w okresach intensywnego wzrostu ten pierwiastek śladowy jest niezbędny do utrzymania prawidłowych funkcji organizmu, a także do zwiększenia objętości krwi. U młodzieży często przyczyną takiego niedoboru jest niezbilansowana dieta uboga w żelazo w połączeniu z nietolerancją pokarmową lub zaburzeniami wchłaniania żelaza. Rodzice, którzy podejrzewają u swojego dziecka niedobór żelaza, powinni szybko podjąć działania i zwrócić się o profesjonalną pomoc.

Niedobór żelaza a sport – to połączenie również nie jest rzadkością. Powód: z powodu wysiłku fizycznego i zwiększonego pocenia się organizm potrzebuje więcej żelaza. Im bardziej intensywny sport, tym większe straty, ponieważ z każdym litrem potu organizm traci około 0,5 miligrama żelaza. Ponadto podczas intensywnej aktywności fizycznej organizm wytwarza więcej hemoglobiny, czerwonego barwnika krwi zawierającego żelazo, który jest niezbędny do tworzenia czerwonych krwinek (erytrocytów) i białka mięśniowego – mioglobiny.

Jakie są tego skutki? Zwłaszcza jeśli uprawiasz sporty wytrzymałościowe lub wyczynowe, może się zdarzyć, że nie osiągniesz pożądanych rezultatów treningowych. Dlatego regularnie sprawdzaj poziom żelaza.

Wystarczająca ilość żelaza i pełnia energii przez całe życie? Zasadniczo jest to możliwe nawet bez spożywania mięsa. Jednak osobom, które stawiają na dietę roślinną, często trudniej jest zapewnić sobie odpowiednią ilość żelaza. Potwierdza to również nasze badanie BIOGENA Good Health Study*. Podczas gdy 43,6% osób stosujących dietę mieszaną i 25,6% fleksitarian miało optymalny poziom żelaza, tylko 5,6% wegetarian i 3,8% wegan mieściło się w optymalnym zakresie. Ponadto u ponad połowy wegan (53,8%) i prawie połowy wegetarian (47,2%) stwierdzono wyraźny niedobór żelaza (ferrytyna 30 ng/ml).

Poziom energii w granicach 0? Śnieżnobiała cera? Lodowate dłonie? To prawdopodobnie klasyczny obraz osoby z niedoborem żelaza. Jednak niedobór żelaza ma wiele twarzy.

Nawet we wczesnych stadiach może prowadzić do zmęczenia, zmniejszonej wydajności i wypadania włosów. Jeśli niedobór żelaza postępuje dalej (etap 2), mogą pojawić się niezliczone inne objawy. Mogą one obejmować suchość skóry, spierzchnięte usta, podatność na infekcje, wrażliwość na zimno lub problemy z koncentracją.

W stadium 3 zapasy żelaza są tak wyczerpane, że dochodzi również do poważnych zaburzeń w hematopoezy. Zmniejsza się nie tylko liczba czerwonych krwinek (= erytrocytów), ale także zawartość w nich hemoglobiny. Poważnie zaawansowany niedobór żelaza objawia się teraz klasycznymi objawami niedokrwistości z niedoboru żelaza - w tym bladą skórą, bólami głowy, zawrotami głowy oraz spadkiem sprawności fizycznej i umysłowej.

Objawy neurologiczne:

• Zmęczenie i zmęczenie

• Bóle głowy

• Osłabienie zdolności myślenia

• Zapominanie

• Problemy z koncentracją

• Problemy ze snem

Skóra, włosy i paznokcie:

• Łamliwe paznokcie

• Wypadanie włosów

• Suchość skóry

• Pęknięcia w kącikach ust

• Spierzchnięte usta

• Blada skóra i błony śluzowe

Psychika:

• Obniżony nastrój

• Niepokój

• Nerwowość

• Zaburzenia koncentracji

Układ ruchowy:

• Osłabienie mięśni

• Szybkie męczenie się

• Zmniejszona wydajność

• Zespół niespokojnych nóg

Odżywianie:

• Brak apetytu

Odporność immunologiczna:

• Zwiększona podatność na infekcje

Układ sercowo-naczyniowy i płuca:

• Niedokrwistość (niedokrwistość z niedoboru żelaza)

• Kołatanie serca

• Zawroty głowy

• Duszności

• Uczucie zimna

• Wyczerpanie

Każdy, kto podejrzewa, że cierpi na niedobór żelaza, może uzyskać wyjaśnienie w trakcie laboratoryjnego diagnostycznego badania krwi. Na co jednak należy zwrócić uwagę?

W przypadku podejrzenia niedoboru żelaza często najpierw mierzy się poziom hemoglobiny. Daje to informację o tym, ile żelaza znajduje się we krwi. Problem polega na tym, że nie pozwala on określić ogólnego stanu zapasów żelaza w organizmie. Aby dokładnie określić poziom żelaza, należy zatem sprawdzić również poziom ferrytyny, transferyny oraz nasycenie transferyny. Wszystkie te wartości muszą mieścić się w normie.

Wiele osób nie wie, że jednoczesny niedobór żelaza i witaminy B12 może utrudniać diagnozę. Niedobór żelaza we krwi może bowiem maskować niedobór witaminy B12 i odwrotnie. Powodem tego jest fakt, że żelazo i witamina B12 są ważne dla tworzenia krwi, dlatego objawy niedoboru tych składników są podobne. W przypadku podejrzenia łączonego niedoboru należy zatem przeprowadzić bardziej szczegółowe badania laboratoryjne.

Cierpisz na niedobór żelaza i zastanawiasz się, co teraz zrobić? Najlepiej skonsultuj się z ekspertami ds. zdrowia, aby znaleźć przyczynę. Niezależnie od tego, czy przyczyną jest nieprawidłowe odżywianie, obfite miesiączki czy zaburzenia wchłaniania żelaza – znając przyczynę, możesz lepiej przeciwdziałać temu problemowi.

W takim przypadku należy przede wszystkim zadbać o dietę bogatą w żelazo. Ponadto możesz sięgnąć po wysokiej jakości preparaty żelaza, aby uzupełnić jego zapasy i w ten sposób wyeliminować niedobór.

Leczenie niedoboru żelaza lub nawet niedokrwistości z niedoboru żelaza powinno trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. W przypadku długotrwałego przyjmowania preparatów żelaza zaleca się ponadto regularne badania laboratoryjne w celu zapewnienia odpowiedniego dawkowania.

Ilość żelaza dziennie przy niedoborze żelaza jest różna w zależności od osoby. Skonsultuj się z lekarzem – oceni on twój aktualny stan i doradzi ci odpowiednią dawkę. Obowiązujące wytyczne zalecają wysokie dawki soli żelaza dwuwartościowego (50 do 100 mg dziennie). Jednak osoby, które mają problemy z przyjmowaniem preparatów zawierających wysokie dawki soli żelaza, powinny rozważyć stosowanie niskich dawek specjalnych ekstraktów roślinnych (np. zawartych w preparacie MoFerrin® 21). Badania potwierdzają, że mogą one być skuteczne i stanowią skuteczną i dobrze tolerowaną alternatywę dla zwykłych preparatów zawierających wysokie dawki soli żelaza.

Aby uzupełnić niedobór żelaza, możesz sięgnąć po różne preparaty żelaza – od tabletek, przez granulaty, aż po produkty w płynie. Wybór zależy przede wszystkim od indywidualnych preferencji. Niektórzy preferują smaczny sok żelazowy, inni natomiast wybierają praktyczne kapsułki o neutralnym smaku, takie jak kompleks żelaza. Niezależnie od tego, na co się zdecydujesz, upewnij się, że preparaty nie zawierają żadnych zbędnych dodatków.

Niedobór żelaza jest powszechny na całym świecie, a mimo to często pozostaje nierozpoznany. Jeśli rano nie możesz wstać z łóżka i czujesz, że nie jesteś w stanie w pełni wykorzystać swoich możliwości fizycznych lub psychicznych, powinieneś zbadać poziom żelaza i w razie potrzeby wspomóc organizm dodatkową dawką tego pierwiastka. W ten sposób można szybko uzupełnić niedobór żelaza lub mu zapobiec. Dodatkowa dawka żelaza oznacza jednocześnie więcej radości życia!